Teken: alles wat u moet weten

Zodra het voorjaar begint en de temperatuur stijgt, worden teken actief. Deze kleine bloedzuigers zijn niet alleen vervelend, maar tekenbeten kunnen in sommige gevallen ook ziektes overdragen, zoals de ziekte van Lyme of Tekenencefalitis. Toch hoeft u niet bang te zijn om naar buiten te gaan. Met de juiste kennis en voorzorgsmaatregelen kunt u het risico aanzienlijk verminderen.

Wat zijn teken en waar leven ze?

Teken zijn kleine achtpotige bloedzuigers die behoren tot de spinachtigen. In Nederland komt vooral de schapenteek voor, die zich voedt met het bloed van zoogdieren, vogels en soms ook mensen. Een teek begint piepklein, vaak niet groter dan een speldenknop, maar kan na een bloedmaaltijd opzwellen tot wel één centimeter.

Wanneer zijn teken actief?

Teken zijn met name actief van maart tot oktober, wanneer de temperatuur boven de zeven graden komt. Ze leven vooral in vochtige omgevingen met veel vegetatie: bossen, heide, duinen, parken en zelfs in tuinen met lang gras. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, vallen teken niet uit bomen. Ze zitten meestal op grassen en planten tot ongeveer een meter hoogte.

Zijn alle soorten teken gevaarlijk?

Wat veel mensen niet weten is dat niet alle teken besmet zijn. Volgens het RIVM draagt ongeveer 20% van de teken de Borrelia-bacterie bij zich die de ziekte van Lyme kan veroorzaken. Een nog kleiner percentage kan de TBE-virus (Tekenencefalitis) dragen, hoewel dit in Nederland zeldzaam is. Dit betekent dat niet elke tekenbeet automatisch leidt tot ziekte, maar waakzaamheid is wel belangrijk.

Hoe herkent u een tekenbeet?

Een tekenbeet voelt u meestal niet. Teken hebben in hun speeksel een verdovende stof die ervoor zorgt dat u de beet niet direct merkt. Daarom is het belangrijk om uzelf goed te controleren na een bezoek aan de natuur.

Hoe ziet een teek eruit: een teek die net vastgehecht is, lijkt op een klein donker stipje op uw huid. Naarmate de teek zich volzuigt met bloed, wordt het lichaam groter en lichter van kleur, vaak grijs of roze. U kunt dan duidelijk de pootjes zien, die aan de voorkant uit het lichaam steken. De kop van de teek zit in uw huid verankerd.

Waar zitten teken vaak: teken zoeken warme, vochtige plekken op uw lichaam. Controleer daarom extra goed knieholtes, liezen, oksels, achter de oren, in de hals, rond de taille en bij kinderen ook het hoofd en de haarlijn. Bij kinderen zitten teken vaak hoger op het lichaam omdat zij dichter bij de grond spelen.

Verschil met andere insectenbeten: anders dan bij muggenbeten of wespensteken voelt een tekenbeet niet direct en geeft het meestal geen jeuk of pijn. U ziet gewoon de teek op uw huid zitten. Na verwijdering kan de plek wel rood worden of licht jeuken, maar dit is meestal een normale reactie.

Wat is de ziekte van Lyme?

De ziekte van Lyme is een bacteriële infectie die kan worden overgedragen door een besmette teek. Volgens onderzoek gepubliceerd in StatPearls (2024) zit de Borrelia-bacterie in het maag-darmkanaal van de teek en komt pas na ongeveer 24 uur in de bloedbaan terecht. Dit betekent dat snelle verwijdering van een teek het risico aanzienlijk kan verkleinen.

Vroege verschijnselen: het meest kenmerkende vroege verschijnsel is een rode ring of vlek rondom de beet die zich uitbreidt. Dit wordt een erythema migrans genoemd. Deze ring verschijnt meestal binnen drie dagen tot drie maanden na de beet en kan tot wel vijf centimeter of groter worden. Niet iedereen met de ziekte van Lyme krijgt deze ring, dus het ontbreken ervan betekent niet automatisch dat u niet besmet bent.

Andere vroege verschijnselen kunnen zijn: vermoeidheid, koorts, hoofdpijn, spierpijn of gewrichtspijn. Deze symptomen lijken op griep, waardoor ze soms niet direct worden herkend als Lyme.

Waarom vroege herkenning belangrijk is: vroege behandeling met antibiotica is meestal effectief. Hoe sneller de diagnose wordt gesteld, hoe beter de kans op volledig herstel. Bij twijfel over symptomen na een tekenbeet is het verstandig om contact op te nemen met uw huisarts.

Hoe verwijdert u een teek veilig?

Het veilig verwijderen van een teek is cruciaal om het risico op overdracht van bacteriën te minimaliseren. Gebruik hiervoor altijd een speciale tekenverwijderaar. Nooit uw vingers gebruiken, want dan kunt u de teek per ongeluk plat drukken.

Stap voor stap

Gebruik de juiste tools: gebruik een tekenpincet, tekenkaart of tekenhaak. Deze zijn speciaal ontworpen om de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast te pakken zonder het lichaam te beschadigen.

Pak de teek vast bij de kop: grijp de teek zo dicht mogelijk bij de huid, bij de kop. Niet bij het lijf, dan kunt u de teek beschadigen waardoor er meer bacteriën vrijkomen.

Trek rustig en recht omhoog: trek de teek langzaam en gestaag recht omhoog uit de huid. Niet draaien, niet rukken, maar gewoon rustig trekken. Het kan even duren voordat de teek loslaat.

Desinfecteer het wondje: reinig na verwijdering de plek goed met water en zeep en desinfecteer met jodium of alcohol. Desinfecteer ook de tekenverwijderaar voor hergebruik.

Noteer de datum: schrijf de datum van de beet op en monitor de plek de komende weken. Let op verschijnselen van roodheid, zwelling of de typische rode ring.

Wat u niet moet doen: bestrijk de teek niet met olie, alcohol of andere middelen voor het verwijderen. Dit kan de teek irriteren waardoor het juist meer bacteriën uitscheidt. Ook aanbranden met een sigaret of lucifer is gevaarlijk en ineffectief.

Hoe voorkomt u tekenbeten?

Voorkomen is altijd beter dan genezen. Met deze maatregelen kunt u het risico op tekenbeten sterk verminderen:

Draag beschermende kleding: trek in de natuur lange broeken, lange mouwen en gesloten schoenen aan. Stop uw broekspijpen in uw sokken, ook al ziet het er niet modieus uit. Lichte kleding heeft als voordeel dat u teken er sneller op ziet.

Blijf op paden: wandel op gebaande paden en vermijd hoog gras, struikgewas en lage takken. Teken zitten vooral op vegetatie in afwachting van een ‘gastheer’.

Gebruik antitekenspray: spray uw huid en kleding in met een anti-insectenmiddel dat DEET of Icaridin bevat. Deze stoffen kunnen teken afschrikken. Volg altijd de gebruiksaanwijzing op de verpakking.

Controleer uzelf na een boswandeling: controleer binnen twee tot drie na een bosbezoek uw hele lichaam grondig. Let vooral op de warme, vochtige plekken. Bij kinderen is een grondige controle extra belangrijk.

Controleer ook uw huisdieren: honden en katten kunnen ook tekenbeten krijgen en kunnen teken mee naar binnen brengen. Controleer uw huisdier na wandelingen en gebruik zo nodig een tekenmiddel voor dieren.

Maai uw gazon regelmatig: houd uw tuin netjes het gras kort. Teken houden van vochtige, beschaduwde plekken met lang gras en bladafval. Ruim bladafval op en snoei struiken terug.

Tekenbescherming bij De Online Drogist

Bij De Online Drogist vindt u alles wat u nodig heeft voor effectieve tekenbescherming. Van professionele tekenverwijderaars tot antitekensprays, allemaal van betrouwbare merken zoals HeltiQ en DEET.

Waarom kiezen voor De Online Drogist?

Voor 21:30 uur besteld betekent morgen in huis en vanaf €20,- is de verzending gratis. Onze gediplomeerde drogisten denken graag met u mee over welke producten het beste bij uw situatie passen.

Gerelateerde categorieën

Naast tekenbescherming hebben we ook een breed assortiment wondverzorging en eerste hulp producten. Voor onderweg zijn onze reisapotheek producten ook interessant.

Veelgestelde vragen over teken

Moet ik altijd naar de dokter na een tekenbeet?

Niet altijd. Als u de teek binnen 24 uur verwijdert en geen symptomen ontwikkelt, is een doktersbezoek meestal niet nodig. Houd de plek wel drie maanden in de gaten. Ziet u een rode ring of ontwikkelt u griepachtige klachten? Neem dan contact op met uw huisarts.

Kan ik de verwijderde teek laten testen?

In Nederland is het niet gebruikelijk om teken te laten testen. Zelfs als een teek besmet is, betekent dit niet automatisch dat u ziek wordt. Artsen behandelen op basis van symptomen, niet op basis van een tekentest.

Hoe lang moet een teek vasthechten om Lyme over te dragen?

De Borrelia-bacterie wordt meestal pas na 16 tot 24 uur overgedragen. Het CDC vermeldt dat voor de meeste gevallen een teek meer dan 24 uur vastgehecht moet zijn voordat transmissie plaatsvindt. Hoe sneller u de teek verwijdert, hoe kleiner de kans op besmetting. Daarom is snelle controle na een bezoek aan de natuur zo belangrijk.

Kan ik Lyme krijgen zonder rode ring te zien?

Ja, ongeveer 25 tot 50% van de mensen met Lyme krijgt geen zichtbare rode ring. Let daarom ook op andere symptomen, zoals vermoeidheid, koorts, hoofdpijn of gewrichtspijn na een tekenbeet.

Zijn teken het hele jaar door actief?

Teken zijn vooral actief van maart tot oktober bij temperaturen boven 7 graden. De piekmaanden zijn mei, juni en juli. In zachte winters kunnen ze ook in december of januari nog actief zijn.

Moet mijn kind een tekenbeet vaccinatie krijgen?

In Nederland bestaat geen vaccinatie tegen de ziekte van Lyme. Onderzoek aan de Amsterdam UMC werkt aan mogelijke vaccins, maar deze zijn nog niet beschikbaar. Er bestaat wel een TBE-vaccinatie (tegen tekenencefalitis), maar deze wordt alleen aanbevolen voor mensen die langdurig in endemische gebieden verblijven, zoals delen van Midden- en Oost-Europa.

Kan ik meerdere keren de ziekte van Lyme krijgen?

Ja, u kunt na een doorgemaakte Lyme-infectie opnieuw besmet raken door een nieuwe tekenbeet. Er ontstaat geen blijvende immuniteit.

Wat als de kop van de teek blijft zitten?

Als een klein stukje van de kop achterblijft, is dit meestal niet erg. Uw lichaam stoot dit vanzelf uit, net zoals bij een splinter. Desinfecteer de plek goed en houd het in de gaten op tekenen van infectie.

Klaar voor zorgeloos genieten van de natuur?

Wilt u goed voorbereid de natuur in? Bekijk ons assortiment tekenverwijderaars en antitekensprays.

Twijfelt u welk product het beste bij uw situatie past, of heeft u vragen over tekenbescherming? Neem contact op met onze deskundige drogisten voor persoonlijk advies.

Bronvermelding

Lyme ziekte algemeen:

• Biesiada G, et al. (2024). "Lyme Disease" - StatPearls, National Library of Medicine

• RIVM (2024). "Lyme disease - Facts and figures"

• Centers for Disease Control and Prevention (2024). "Lyme Disease"

Borrelia transmissie:

• Fikrig E, Narasimhan S (2020). "Interactions between Borrelia burgdorferi and ticks" - Nature Reviews Microbiology, 18, 587-600

• Radolf JD, et al. (2010). "The bba64 gene of Borrelia burgdorferi is critical for mammalian infection via tick bite transmission" - PNAS, 107(16), 7515-7520

• Wormser GP, et al. (2016). "Borrelia burgdorferi (Lyme Disease)" - Pediatrics, 117(1), e1-e20

Preventie en vaccinatie:

• Amsterdam UMC (2020). "Vaccines to prevent Lyme disease target either the pathogenic bacteria or the tick saliva"

• CDC (2024). "How Lyme Disease Spreads"

Nederlands onderzoek:

• RIVM. "Lyme-borreliose: diagnostiek, behandeling en preventie"

Laatst bijgewerkt: Oktober 2025