Histamine-intolerantie: symptomen en voeding

Krijgt u na het drinken van rode wijn, het eten van oude kaas of een maaltijd met gerookte vis last van hoofdpijn, buikpijn, jeuk of een rode huid? Dan wordt soms gedacht aan histamine-intolerantie. Daarbij zou het lichaam histamine uit voeding onvoldoende snel afbreken, waardoor uiteenlopende klachten kunnen ontstaan.

De symptomen zijn echter niet specifiek en kunnen ook passen bij een allergie, darmprobleem, bijwerking van medicijnen of een andere aandoening. Histamine-intolerantie is bovendien lastig vast te stellen: er bestaat momenteel geen betrouwbare, algemeen geaccepteerde test. In deze blog leest u wat histamine doet, welke klachten mogelijk voorkomen, welke voeding relatief veel histamine bevat en hoe u op een verantwoorde manier kunt onderzoeken of voeding een rol speelt.

Wat is histamine?

Histamine is een lichaamseigen stof die betrokken is bij onder meer het afweersysteem, de aanmaak van maagzuur en de communicatie tussen zenuwcellen. De stof wordt opgeslagen in bepaalde afweercellen, waaronder mestcellen, en kan vrijkomen bij bijvoorbeeld een allergische reactie.

Histamine is dus niet per definitie schadelijk. Uw lichaam heeft de stof nodig om verschillende processen goed te laten verlopen. Problemen kunnen ontstaan wanneer er tijdelijk meer histamine aanwezig is dan het lichaam kan verwerken.

Naast de histamine die het lichaam zelf produceert, kunt u histamine binnenkrijgen via voeding. Vooral tijdens rijping, fermentatie, bewaring en bederf kunnen bacteriën aminozuren omzetten in histamine en andere zogenoemde biogene aminen.

Wat is histamine-intolerantie?

Bij histamine-intolerantie kan het lichaam histamine uit voeding mogelijk niet snel genoeg afbreken. Daardoor kunnen klachten ontstaan, zoals hoofdpijn, buikpijn, jeuk of een rode huid. Het enzym DAO helpt normaal bij de afbraak van histamine in de darmen.

De oorzaak is niet altijd duidelijk. Ook voeding, alcohol, medicijnen, hormonen en darmklachten kunnen invloed hebben. Er bestaat nog geen betrouwbare losse test waarmee histamine-intolerantie met zekerheid kan worden vastgesteld.

Waardoor kunnen de klachten ontstaan?

Waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol. Zo kan het lichaam histamine minder goed afbreken, bijvoorbeeld door een verminderde werking van het DAO-enzym in de darm. Ook histaminerijke voeding, alcohol en bepaalde medicijnen kunnen klachten uitlokken of verergeren.

Vooral gerijpte, gefermenteerde en lang bewaarde producten kunnen meer histamine bevatten. Denkt u dat medicijnen invloed hebben? Stop dan niet zelf, maar overleg met uw arts of apotheker.

Mogelijke symptomen van histamine-intolerantie

De mogelijke symptomen van histamine-intolerantie verschillen sterk per persoon. Klachten kunnen ontstaan binnen ongeveer een half uur tot enkele uren na het eten, maar het verband met één specifiek voedingsmiddel is niet altijd duidelijk.

Veelgenoemde klachten zijn:

• een opgeblazen gevoel;
• buikpijn of buikkrampen;
• diarree;
• misselijkheid;
• hoofdpijn of migraineachtige klachten;
• jeuk;
• rode vlekken of plotseling blozen;
• galbulten of netelroos;
• een loopneus of verstopte neus;
• tranende of geïrriteerde ogen;
• duizeligheid;
• hartkloppingen.

Deze symptomen bewijzen niet dat sprake is van histamine-intolerantie. Ze kunnen onder meer voorkomen bij een voedselallergie, lactose-intolerantie, prikkelbare darm, coeliakie, migraine, huidziekte of reactie op alcohol.

Wanneer moet u direct medische hulp inschakelen?

Bel direct 112 bij ernstige benauwdheid, zwelling van de tong of keel, problemen met slikken, bewustzijnsverlies of een snel verergerende allergische reactie. Dit kunnen tekenen van anafylaxie zijn. Een ernstig allergisch beeld mag nooit worden behandeld als een gewone voedselintolerantie.

Welke voeding kunt u bij histamine-intolerantie beter vermijden?

Bij vermoedelijke histamine-intolerantie hoeft u niet automatisch alle genoemde producten langdurig te vermijden. Een praktische eerste stap is meestal om tijdelijk vooral de grootste en meest aannemelijke bronnen te beperken:

• alcohol;
• oude en gerijpte kazen;
• gedroogde of gefermenteerde vleeswaren;
• gerookte, ingelegde en ingeblikte vis;
• gefermenteerde producten;
• maaltijden en restjes die lang zijn bewaard.

Een streng histaminearm dieet kan erg beperkend worden en vergroot het risico op een eenzijdige voeding. Laat u daarom begeleiden door een arts of diëtist, zeker wanneer u veel producten wilt schrappen, onbedoeld afvalt, zwanger bent of al een medisch dieet volgt. Ook Allergy UK waarschuwt dat een langdurig laag-histaminedieet zonder goede begeleiding tot voedingstekorten kan leiden.

Wat kunt u meestal wel eten?

Een histaminearm voedingspatroon bestaat vooral uit verse en zo min mogelijk bewerkte producten. Mogelijke keuzes zijn:

• vers bereid vlees of verse vis die correct gekoeld is bewaard;
• eieren, wanneer u deze zelf goed verdraagt;
• rijst, pasta, haver, quinoa en aardappelen;
• verse melk, roomkaas of jonge kaas, afhankelijk van uw tolerantie;
• veel soorten verse groenten;
• veel soorten vers fruit;
• olijfolie en andere niet-gefermenteerde vetten;
• verse kruiden.

Ook binnen deze groepen verschilt de tolerantie per persoon. Het doel is niet om zo weinig mogelijk te eten, maar om met voldoende variatie te achterhalen welke producten bij ú klachten geven.

Zo onderzoekt u of voeding uw klachten beïnvloedt

Een tijdelijke eliminatie gevolgd door herintroductie kan helpen om te ontdekken welke voeding klachten geeft. Doe dit bij voorkeur met een diëtist.

Stap 1: houd een voedings- en klachtendagboek bij

Noteer ongeveer twee weken wat u eet en drinkt, wanneer klachten ontstaan en welke andere factoren mogelijk meespelen, zoals medicijnen, stress, slaap of menstruatie. Zo kunt u patronen herkennen.

Stap 2: beperk tijdelijk histaminerijke voeding

Vermijd gedurende een korte periode de belangrijkste bronnen van histamine. Een diëtist helpt om uw voeding voldoende gevarieerd te houden.

Stap 3: beoordeel het effect

Nemen uw klachten niet af? Dan speelt histamine mogelijk geen grote rol. Bespreek andere oorzaken met uw huisarts.

Stap 4: voeg producten weer toe

Introduceer voedingsmiddelen één voor één en in kleine hoeveelheden. Zo ontdekt u welke producten klachten geven en wat u mogelijk wel verdraagt.

Helpen antihistaminica bij histamine-intolerantie?

Antihistaminica blokkeren bepaalde effecten van histamine en worden gebruikt bij allergische klachten, zoals hooikoorts en netelroos. Ze zijn niet bedoeld om zelfstandig vast te stellen of te behandelen dat u histamine uit voeding slecht verdraagt.

Neem daarom niet structureel een antihistaminicum om een histaminerijk voedingspatroon te kunnen blijven volgen. Bespreek terugkerende klachten eerst met uw huisarts of apotheker. Gebruik een zelfzorggeneesmiddel altijd volgens de bijsluiter en controleer of het geschikt is voor uw situatie.

Lees meer over de werking van loratadine, cetirizine en andere allergiemedicijnen.

Werken DAO-supplementen?

DAO-supplementen worden aangeboden om histamine uit een maaltijd in het spijsverteringskanaal te helpen afbreken. Er zijn enkele kleine onderzoeken waarin deelnemers minder klachten rapporteerden, maar het beschikbare bewijs is nog beperkt. De ideale dosering, langetermijnveiligheid en groep mensen die er daadwerkelijk baat bij heeft, zijn niet voldoende vastgesteld.

Een supplement vervangt daarom geen diagnose, gevarieerde voeding of medische begeleiding. Overleg voor gebruik met een arts of apotheker, vooral als u medicijnen gebruikt, zwanger bent, borstvoeding geeft of een aandoening heeft.

Histamine-intolerantie kan verschillende klachten geven en is niet altijd eenvoudig vast te stellen. Houd daarom bij welke voeding klachten veroorzaakt en schrap niet zomaar veel producten. Bespreek aanhoudende of ernstige klachten met uw huisarts of diëtist, zodat u samen kunt zoeken naar een passende en volwaardige aanpak.

Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen advies van een arts of diëtist. Neem bij ernstige, aanhoudende of onverklaarde klachten contact op met uw huisarts.

Bronnen

• Allergy UK, Histamine Intolerance Factsheet. Informatie over mogelijke symptomen, voedingsmiddelen, diagnose en begeleiding.
• Comas-Basté O. e.a., onderzoek naar biomarkers voor histamine-intolerantie en DAO-deficiëntie, Frontiers in Nutrition.
• Kofler L. e.a., onderzoek naar de reproduceerbaarheid van klachten bij histamineprovocatie.
• Allergy UK, toelichting op de beperkingen en mogelijke voedingsrisico's van een laag-histaminedieet.
• Allergy UK, Food & Symptoms Diary. Praktische richtlijnen voor het registreren en beoordelen van voedingsgerelateerde klachten.