Cortisol

Wat is cortisol?

Cortisol is een hormoon dat wordt geproduceerd in de bijnieren. Dat zijn klieren die boven op uw nieren zitten. Cortisol noemen we ook wel het stresshormoon. Het speelt namelijk een belangrijke rol bij stressreacties. Cortisol helpt uw lichaam te reageren op stressvolle situaties, bijvoorbeeld door energie vrij te maken. Er komt ook adrenaline vrij bij stress. Uw hartslag stijgt, de ademhaling wordt sneller en de bloeddruk neemt toe.

Het hormoon cortisol speelt ook een rol bij het in balans houden van uw bloedsuiker en het helpt ontstekingen te verminderen. Daarnaast ondersteunt cortisol uw slaap-waakritme en heeft het invloed op de stofwisseling van koolhydraten, eiwitten en vetten.​

Cortisol te hoog of een disbalans?

Het cortisolhormoon is steeds in verschillende hoeveelheden nodig. In een stresssituatie bijvoorbeeld, heeft u meer cortisol in uw bloed dan wanneer u ontspannen bent. Dat zorgt ervoor dat de waardes in het bloed steeds verschillen. Heeft langer stress? Dan kan het zijn dat cortisolwaarden langer hoog blijven. Hoge cortisolwaarden herkent u bijvoorbeeld aan:

• Gewichtstoename, vooral rond de buik;
• Slaapproblemen, bij het in slaap komen of doorslapen;
• Vermoeidheid, ondanks dat u eigenlijk voldoende slaapt;
• Geheugen- en concentratieproblemen.

Wat veroorzaakt een cortisol disbalans?

Er zijn diverse factoren die kunnen bijdragen aan het ontstaan van een disbalans in de hoeveelheid cortisol in het bloed: 

• Steeds terugkerende of langdurige stress. De stress kan over van alles gaan. Bijvoorbeeld over uw werk, relaties of financiële problemen;
• Een verstoord dag- en nachtritme of een slaaptekort.
• Ongezond eten en te weinig gezonde en gevarieerde voeding binnenkrijgen;
• Zwaar sporten of overbelasting van uw lichaam;
• Er zijn ook medische aandoeningen die samenhangen met cortisol, zoals het syndroom van Cushing of Addison​.

Hoe kan ik cortisol verlagen?

Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om uw cortisollevels op gezonde niveaus te houden. Denk hierbij aan:

• Gezonde voeding: Eet gezond en gevarieerd. En eet niet te veel ongezonde en bewerkte voeding. Zorg voor voldoende magnesiumrijke voeding en eet groenten, fruit, noten en zaden. Ook omega 3-vetzuren zijn gezond.
• Zorg voor voldoende ontspanning: Dat kan bijvoorbeeld met ontspanningsoefeningen of yoga. Ook meditatie, ademhalingstechnieken of yoga nidra (slaapyoga) kunnen u helpen om te ontspannen. Sommige mensen komen tot rust door het beoefenen van mindfulness. Door te ontspannen kunt u uw zenuwstelsel tot rust brengen en stress verminderen.
• Kruidenthee: Het drinken van een warme kop thee op zich is vaak al een rustgevende bezigheid, maar u kunt ook nog kiezen voor een kruidenthee die ontspannend werkt.
• Beweging: Regelmatige lichaamsbeweging is goed voor het stressniveau. Denkt aan lichte vormen van beweging zoals wandelen, fietsen of zwemmen. Het hoeft zeker geen topsport te zijn. Sterker nog, te veel trainen kan juist hoge cortisolwaarden geven.​
• Slaap voldoende: Hoeveel slaap u nodig heeft, verschilt van persoon tot persoon. Gemiddeld hebben volwassenen zo’n 7 tot 9 uur slaap nodig per nacht. Waarbij vrouwen vaak wat meer slaap nodig hebben dan mannen. U heeft voldoende geslapen als u uitgerust wakker wordt. Regelmatige slaaptijden aanhouden is het beste: dus om dezelfde tijd naar bed gaan en iedere dag om dezelfde tijd weer op. Als u moeite heeft met slapen kan een fijne avondroutine en het uitzetten van schermen een uur voordat u gaat slapen helpen.

Een cortisol detox: helpt dat?

Sommige mensen proberen een cortisol detox te doen. Het belangrijkste bij het verminderen van de hoeveelheid cortisol die u aanmaakt is een gezonde leefstijl aanhouden, voldoende slapen en bewegen en voldoende rust en ontspanning inbouwen in uw leven. Er bestaat geen quick fix, of een snelle detox. Een leefstijlverandering is vaak wat nodig is.

Cortisol of adrenaline: allebei stresshormonen?

Cortisol en adrenaline worden beide ook wel stresshormonen genoemd, maar ze hebben verschillende rollen in het lichaam. Adrenaline is verantwoordelijk voor een snelle reactie op acute stress. Deze reactie noemen we ook wel de vecht-of-vluchtreactie. Adrenaline verhoogt direct uw hartslag, ademhaling en energie, zodat u snel kunt handelen in een gevaarlijke situatie. 

Cortisol werkt langzamer en ondersteunt deze reactie door energie vrij te maken en het lichaam voor te bereiden op langdurige stress. Zo werken cortisol en adrenaline samen om uw lichaam te helpen reageren op stress.

Wanneer naar de huisarts?

Heeft u langdurige klachten en weet u niet waar ze vandaan komen? Neem dan contact op met uw huisarts. Misschien denkt u dat u een cortisol disbalans heeft, maar de klachten die passen bij een te hoog cortisol zijn niet altijd even specifiek en kunnen ook door andere dingen veroorzaakt worden. Laat de huisarts beoordelen wat er aan de hand is.